Τα αρχαιότερα εργαλεία παγκοσμίως ανακαλύφθηκαν στην Μεγαλόπολη

 

Αρκαδία: Ξύλινα εργαλεία ηλικίας 430 χιλιάδων ετών ανακαλύφθηκαν στη Μεγαλόπολη – Είναι τα αρχαιότερα παγκοσμίως

Ξύλινα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν πριν από 430 χιλιάδες χρόνια και θεωρούνται τα αρχαιότερα παγκοσμίως, ανακαλύφθηκαν στη Μεγαλόπολη Αρκαδίας από διεθνή ομάδα ερευνητών από Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ελλάδα. Τα ευρήματα προέρχονται από την αρχαιολογική θέση Μαραθούσα 1, που χρονολογείται στην Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο, μια περίοδο που ξεκίνησε πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια, διήρκεσε ως περίπου το 300.000 π.Χ. και χαρακτηρίστηκε από την εμφάνιση των πρώιμων ανθρώπων (ανθρωπίνοι) και των πρώτων εργαλείων.

«Αυτή η περιοχή ήταν πολύ σημαντική για την εξέλιξη του ανθρώπου σε όλη την Ευρώπη» επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ελληνίδα επικεφαλής της έρευνας, παλαιοανθρωπολόγος Κατερίνα Χαρβάτη.

Η ανασκαφή στην περιοχή της Μεγαλόπολης είναι μακροχρόνια, από το 2013 οπότε κατά τη διάρκεια επιφανειακής έρευνας ανακαλύφθηκε η θέση Μαραθούσα 1 μέχρι το 2019, οπότε σταμάτησε η συστηματική ανασκαφή. Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής βρέθηκαν λίθινα και οστέινα τέχνεργα, αντικείμενα δηλαδή που έχουν υποστεί επεξεργασία από τον άνθρωπο, αλλά και οστά θηλαστικών. Όμως, το ενδιαφέρον των ερευνητών συγκέντρωσε και κάτι ακόμα πιο σπάνιο: ξύλινα ευρήματα, τα οποία μελετήθηκαν ενδελεχώς.

Σε επιστημονικό άρθρο, με επικεφαλής την Ελληνίδα καθηγήτρια, διευθύντρια του Senckenberg Centre for Human Evolution and Palaeoenvironment του Πανεπιστημίου του Tübingen, και την δρ Ανέμικε Μιλκς (Annemieke Milks) του Πανεπιστημίου του Reading, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PNAS, παρουσιάζεται η μελέτη 144 ξύλινων ευρημάτων της ανασκαφής της περιόδου 2015-2019.

Από τη μελέτη αυτή προέκυψε με βεβαιότητα ότι δύο ευρήματα είναι ξύλινα εργαλεία. Το ένα είναι ένα κομμάτι μικρού κορμού σκλήθρου, σαν ραβδί, που φέρει σαφή σημάδια επεξεργασίας και σημάδια χρήσης και πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε για σκάψιμο στις όχθες της λίμνης ή για την αφαίρεση φλοιού δέντρων.

Στη φωτογραφία απεικονίζεται σκαπτικό ή πολυλειτουργικό ραβδί (φωτ.: Δ.Μιχαηλίδης/ Copyright: Katerina Harvati)Το δεύτερο είναι ένα πολύ μικρό κομμάτι ξύλου από ιτιά ή λεύκα, το οποίο επίσης παρουσιάζει σημάδια επεξεργασίας και πιθανά σημάδια χρήσης. Το εύρημα αυτό αποτελεί έναν άγνωστο μέχρι σήμερα τύπο εργαλείου και οι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει σε συμπεράσματα για τη χρήση του. «Το εργαλείο αυτό διευρύνει τους ορίζοντες και τη γνώση μας για την τεχνολογία με την οποία δημιουργούσαν τα εργαλεία», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η επικεφαλής της μελέτης, Κατερίνα Χαρβάτη, κορυφαία ειδική στην ανθρώπινη εξέλιξη.Ένα τρίτο εύρημα που αναφέρεται στη δημοσίευση, ένα μεγαλύτερο κομμάτι κορμού σκλήθρου με βαθιές αυλακώσεις, φαίνεται να έχει διαμορφωθεί από μεγάλο σαρκοφάγο ζώο, πιθανώς αρκούδα, και όχι από άνθρωπο, σύμφωνα με τους ερευνητές. Επίσης, παρουσιάζονται άλλα πέντε ευρήματα, τα οποία είναι πιθανό να αποτελούν τέχνεργα, ωστόσο χρειάζονται περαιτέρω μελέτες για να βγει ασφαλές συμπέρασμα.

Μοναδικές συνθήκες για τη διατήρηση ξύλινων αντικειμένων

Η θέση χρονολογείται στα 430.000 χρόνια πριν από σήμερα, ως εκ τούτου τα ευρήματα αυτά είναι τα αρχαιότερα ξύλινα τέχνεργα που έχουν βρεθεί ποτέ μεταθέτοντας τη χρονολόγηση της χρήσης αυτού του τύπου εργαλείων κατά τουλάχιστον 40.000 χρόνια στο παρελθόν. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα παλαιότερα γνωστά μέχρι σήμερα ξύλινα εργαλεία προέρχονται από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Ζάμπια, τη Γερμανία και την Κίνα και περιλαμβάνουν δόρατα, σκαπτικά ραβδιά και λαβές εργαλείων. Ωστόσο, όλα είναι πιο πρόσφατα από τα ευρήματα της Μαραθούσας 1.

Το μόνο αρχαιότερο τεκμήριο χρήσης ξύλου προέρχεται από την θέση Kalambo Falls στη Ζάμπια, που χρονολογείται περίπου στα 476.000 χρόνια πριν. Ωστόσο, αυτό δεν χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο, αλλά ως δομικό υλικό.

Η Μαραθούσα έχει μοναδικές συνθήκες για τη διατήρηση τέτοιων οργανικών ευρημάτων. Στην περιοχή της Μαραθούσας υπήρχε μια λίμνη, άλλοτε πιο βαθιά, άλλοτε πιο ρηχή για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια κατά την Κατώτερη Παλαιολιθική περίοδο. «Τα ευρήματα θάφτηκαν πολύ γρήγορα στα παράλια της λίμνης ή κάτω από ρηχό νερό, ιδανικές συνθήκες για να μην χαλάσουν ή να μην αποσυντεθούν τα οργανικά στοιχεία», εξηγεί η Κατερίνα Χαρβάτη.

Καθώς η εύρεση ξύλινων αντικειμένων και άλλων ευρημάτων από οργανικό υλικό είναι σπάνια, εξαιτίας της ευαίσθητης φύσης τους, και άρα η σχετική βιβλιογραφία είναι περιορισμένη, η μελέτη τους γίνεται από επιστήμονες εξειδικευμένους σε ξύλο και άλλες οργανικές ουσίες.

«Εξετάσαμε προσεκτικά όλα τα ξύλινα ευρήματα, παρατηρώντας τις επιφάνειές τους στο μικροσκόπιο. Βρήκαμε σημάδια από τεμαχισμό και χαρακώσεις σε δύο αντικείμενα – σαφείς ενδείξεις ότι τα είχαν διαμορφώσει οι πρώιμοι άνθρωποι», σημειώνει η δρ Ανέμικε Μιλκς (Annemieke Milks) από το Πανεπιστήμιο του Reading, ειδική στα πρώιμα ξύλινα εργαλεία.

Η μελέτη των ευρημάτων, στο εργαστήριο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, έγινε με ισχυρά μικροσκόπια και αξονική τομογραφία, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο η επεξεργασία τους προέρχεται από άνθρωπο. Επιπλέον, καθώς τα αντικείμενα αυτά είναι πολύ ευαίσθητα, η διατήρησή τους στο εργαστήριο έγινε σε ειδικές συνθήκες, μέσα σε πλαστικές σακούλες με αποσταγμένο νερό, που φυλάσσονται στο ψυγείο.

Έσφαζαν ζώα στο σημείο Μαραθούσα 1

Στη Μαραθούσα 1 έχουν βρεθεί επιπλέον πάνω από 2.000 λίθινα και οστέινα τέχνεργα, τα οποία υπογραμμίζουν την επιδεξιότητα και τις ποικίλες δραστηριότητες των ανθρώπων που κάποτε ζούσαν εκεί. Τα εργαλεία, λίθινα, οστέινα και ξύλινα, και τα σκελετικά κατάλοιπα ελεφάντων και άλλων ζώων, που έχουν βρεθεί στη θέση αυτή, υποδεικνύουν ότι το σημείο, που κάποτε βρισκόταν στην όχθη της πλειστοκαινικής λίμνης της Μεγαλόπολης, χρησιμοποιήθηκε από τους παλαιολιθικούς ανθρώπους για τη σφαγή ζώων πριν από περίπου 430.000 χρόνια.

Ήταν η περίοδος του Μέσου Πλειστόκαινου (συνολικά η περίοδος αυτή διαρκεί από περίπου 774.000 έως 129.000 χρόνια πριν), «μια κρίσιμη φάση στην εξέλιξη του ανθρώπου, κατά την οποία αναπτύχθηκαν πιο σύνθετες συμπεριφορές. Τα πρώτα αξιόπιστα στοιχεία για τη στοχευμένη τεχνολογική χρήση ξύλου χρονολογούνται από αυτή την περίοδο», περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η παλαιοανθρωπολόγος.

Μέσα από τη μελέτη των οργανικών και άλλων στοιχείων που διατηρήθηκαν στη θέση αυτή, οι ερευνητές επιχειρούν την ανασύσταση των κλιματικών συνθηκών που επικρατούσαν στην περιοχή, προκειμένου να βγάλουν συμπεράσματα για το κλίμα, το περιβάλλον και τη ζωή στη Μαραθούσα 1. «Οι άνθρωποι βρέθηκαν εκεί κατά τη διάρκεια παγετώδους περιόδου, οπότε οι συνθήκες ήταν κρύες. Αυτό υποδεικνύει έναν ρόλο αρκετά σημαντικό της συγκεκριμένης θέσης και γενικότερα του λεκανοπεδίου της Μεγαλόπολης ως καταφυγίου για πληθυσμούς ζώων, για τους ανθρώπους, αλλά και για φυτά στις πολύ σκληρές αυτές παγετώδεις συνθήκες. Την ίδια περίοδο, η κατοίκηση στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη θα ήταν πάρα πολύ δύσκολη ή αδύνατη. Αυτό μας υποδεικνύει πόσο σημαντική ήταν αυτή η περιοχή για την εξέλιξη του ανθρώπου στην Ευρώπη», τονίζει η Ελληνίδα καθηγήτρια.

Στη μελέτη συμμετείχαν ερευνητές από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Υπουργείο Πολιτισμού, την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Η έρευνα χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας και το Γερμανικό Ίδρυμα Ερευνών.

Μπορείτε να διαβάσετε την επιστημονική δημοσίευση εδώ.

Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά της Αιγύπτου

 Συγκλονιστικό εύρημα στη Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά: Παγκόσμιο χρονικό 1300 ετών

Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά της Αιγύπτου φημίζεται για την εκτεταμένη συλλογή χειρόγραφων που εκτείνεται σε πολλούς αιώνες – και πάντα επιφυλάσσει εκπλήξεις:

ο μελετητής του Μεσαίωνα Άντριαν Πιρτέα της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών (ÖAW) ανακάλυψε εκεί μια μετάφραση ενός άγνωστου μέχρι πρότινος παγκόσμιου χρονικού 1.300 ετών, γράφουν σήμερα τα αυστριακά μέσα ενημέρωσης.

Σημείο καμπής γύρω στο 636 μ.Χ.: Μια σελίδα χρονικού περιγράφει την αποφασιστική μάχη μεταξύ των Βυζαντινών και των Αράβων στο Γιαρμούκ και την υποχώρηση του αυτοκράτορα Ηράκλειου από τη Συρία.© Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Χειρογράφων Σινά, μια έκδοση της Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά σε συνεργασία με το EMEL και το UCLA. sinaimanuscripts.library.ucla.edu. Οι εικόνες αναπαράγονται με άδεια από τη Μονή Αγίας Αικατερίνης.

Προσφέρει νέες γνώσεις για τις πολιτικές και θρησκευτικές αναταραχές από την ύστερη αρχαιότητα έως την άνοδο του Ισλάμ.

Το χειρόγραφο που ανακαλύφθηκε, με τις σοβαρά κατεστραμμένες, μερικώς κολλημένες σελίδες του, χρονολογείται από τον 13ο αιώνα.

Ήταν ανάμεσα στα ήδη ψηφιοποιημένα χειρόγραφα του μοναστηριού. Ο Πιρτέα και η ομάδα του το αναγνώρισαν ως αραβική μετάφραση ενός χριστιανικού παγκόσμιου χρονικού που γράφτηκε αρχικά στα συριακά-αραμαϊκά γύρω στο 712/713 μ.Χ. – «ένα χαμένο κείμενο. Τώρα, η αραβική μετάφραση είναι το μόνο εναπομείναν στοιχείο μας», δήλωσε ο ερευνητής στο αυστριακό πρακτορείο ειδήσεων-APA.

Τα αρχικά ευρήματα σχετικά με την ανακάλυψη δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο περιοδικό «Medieval Worlds». Σύμφωνα με τον Pirtea, η μετάφραση είναι πλήρης «και αντικατοπτρίζει πιστά το πρωτότυπο».

Χριστιανική πηγή

Χρησιμοποιώντας ψηφιοποίηση υψηλής ανάλυσης μέσω της «Ηλεκτρονικής Βιβλιοθήκης Πρώιμων Χειρόγραφων» και ελεύθερα προσβάσιμες εικόνες στην «Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Χειρόγραφων του Σινά», ο ερευνητής μπόρεσε να εξετάσει το έργο πιο προσεκτικά. Το χειρόγραφο, στο οποίο πλέον έχει δοθεί η επιστημονική ονομασία «Μαρωνιτικό Χρονικό του 713», είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, μία από τις πρώτες σωζόμενες χριστιανικές πηγές για την επέκταση της αραβο-ισλαμικής αυτοκρατορίας και προσφέρει νέες προοπτικές για τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή πριν και μετά την άνοδο του Ισλάμ.

«Οι Μαρωνίτες είναι μια χριστιανική κοινότητα που εξακολουθεί να υπάρχει στον Λίβανο σήμερα. Το όνομά τους αναφέρεται στο μοναστήρι του Αγίου Μάρωνα, τον οποίο οι πιστοί θεωρούν ιδρυτή της εκκλησίας τους», εξήγησε ο ιστορικός. Το μοναστήρι αναφέρεται δύο φορές στο χρονικό—ένα έγγραφο περίπου 70 σελίδων. Μπορεί να υποτεθεί ότι ο ανώνυμος συγγραφέας του χρονικού ανήκε σε αυτήν την κοινότητα.

Ανώνυμος χρονικογράφος

Σύμφωνα με τον Πιρτέα, το έργο του χρονικογράφου απεικονίζει την ιστορία της ανθρωπότητας, από τον Αδάμ έως τις πολιτικές και θεολογικές συζητήσεις της εποχής του. «Γραμμένο στο πλαίσιο μιας συριακής χριστιανικής κοινότητας που παραδοσιακά συνδεόταν με την Κωνσταντινούπολη, αλλά σταδιακά αποστασιοποιούνταν από τη Βυζαντινή Εκκλησία λόγω θεολογικών διαφορών, το έργο προσφέρει μια μοναδική προοπτική για τον μετασχηματισμό της Ανατολικής Μεσογείου στην ύστερη αρχαιότητα και την πρώιμη ισλαμική περίοδο», λέει ο μεσαιωνολόγος της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών.

Σύμφωνα με τον Πιρτέα, ένα από τα πιο ιστορικά πολύτιμα αποσπάσματα του χρονικού αφορά τον 7ο αιώνα.

Περιγράφει τον Βυζαντινο-Σασσανιδικό πόλεμο του 602-628, την άνοδο του Ισλάμ, τις πρώτες αραβικές κατακτήσεις και τις μεταγενέστερες αραβο-βυζαντινές συγκρούσεις. Η αφήγηση τελειώνει το 692-693.

Ο συγγραφέας δεν ήταν μόνο καλά ενημερωμένος για τα γεγονότα στη Συρία και τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τις εξελίξεις στα Βαλκάνια, τη Σικελία και τη Ρώμη – «ήταν πιθανώς μοναχός ή επίσκοπος ή κάποιος με καλές επαφές με τη Βυζαντινή ή Δυτική Εκκλησία».

«Συγκλονιστικό εύρημα»

Ένα μεγάλης κλίμακας έργο ψηφιοποίησης καθιστά τα χειρόγραφα από τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης ολοένα και πιο προσβάσιμα:

«Προσπάθειες τεκμηρίωσης των χειρογράφων από το Σινά με χρήση μικροφίλμ είχαν ήδη γίνει τη δεκαετία του 1950 και του 1960. Από το 2018 έως το 2022, η Μονή της Αγίας Αικατερίνης, μαζί με συνεργάτες, ανέλαβε ένα μεγάλο έργο για την ψηφιοποίηση πρώτα των συριακών και αραβικών χειρογράφων». 

Μεταξύ των ψηφιοποιημένων αντικειμένων ήταν και το ‘Παγκόσμιο Χρονικό’. Ωστόσο, μόνο πολύ σύντομες περιγραφές αυτών των χειρογράφων γράφτηκαν εκείνη την εποχή, σύμφωνα με τον ερευνητή. Έτσι, ακόμη και σήμερα, ανακαλύπτονται άγνωστα κείμενα – «αλλά σε σύγκριση με προηγούμενα ευρήματα, το Παγκόσμιο Χρονικό’ είναι μια συγκλονιστική ανακάλυψη».

«Τα περισσότερα από τα αραβικά κείμενα που εντοπίστηκαν πρόσφατα στα χειρόγραφα του Σινά σήμερα είναι, για παράδειγμα, μεταφράσεις της Βίβλου ή των γραπτών των Πατέρων της Εκκλησίας, τα οποία είναι επίσης γνωστά από άλλες πηγές».

Ωστόσο, υπάρχουν και εντελώς απροσδόκητα ευρήματα, «ειδικά στα παλίμψηστα (= παλιά χειρόγραφα περγαμηνής που ξαναγράφηκαν μετά από επεξεργασία) που φυλάσσονται στο μοναστήρι», λέει ο ερευνητής, ο οποίος τώρα εργάζεται πάνω σε μια «σύγχρονη, κριτική έκδοση» του ανακαλυφθέντος «Μαρωνιτικού Χρονικού του 713».

—

Η αρχαιολογική ανακάλυψη που έγινε στο νησί Σουλαουέζι της Ινδονησίας

 

Το έργο τέχνης 51.200 ετών που αλλάζει όσα ξέραμε για την ανθρωπότητα

Η Ανακάλυψη μιλά για μια νέα τοιχογραφία σε σπήλαιο της Ινδονησίας (Σουλαουέζι), ηλικίας 51.200 ετών, με χοίρους και υβρίδια ανθρώπων-ζώων, η οποία θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό αφηγηματικό έργο τέχνης, αμφισβητώντας τα προηγούμενα δεδομένα για την έναρξη της αφηγηματικής τέχνης. 

Η νέα σημαντική ανακάλυψη (Δεκέμβριος 2025):

• Τι βρέθηκε: Μια σπηλαιογραφία που απεικονίζει κονδυλωτούς χοίρους και υβρίδια ανθρώπου-ζώου.
• Πού: Σε σπήλαιο στο νησί Σουλαουέζι της Ινδονησίας.
• Ηλικία: 51.200 ετών, χρονολογημένη με ακρίβεια (uranium-series dating), κάνοντάς την το παλαιότερο γνωστό αφηγηματικό έργο τέχνης και ένα από τα αρχαιότερα παραδείγματα εικονιστικής τέχνης γενικά.
• Σημασία: Αλλάζει την αντίληψη ότι η αφηγηματική τέχνη εμφανίστηκε πρώτα στην Ευρώπη, αποδεικνύοντας ότι υπήρχε ήδη στην Ασία. 

Προσοχή: Μην μπερδεύετε αυτή την πρόσφατη ανακάλυψη με παλαιότερες σημαντικές ανακαλύψεις όπως αυτές στην Κέρο (το αρχαιότερο ιερό) ή τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, που έχουν διαφορετική χρονολογική και γεωγραφική εστίαση